چگونه مداوا به او تواند كرد ؟ و او به منزلهء پيه خوك است كه جزء دوايى مىشود كه آن دوايى او تمام نمىشود . پس شفا ندهد خداى تعالى ، هر كسى را كه شفاى او در شراب و پيه خوك باشد . « 1 » و ابن بابويه رحمه الله در عيون أخبار الرضا ، در حديث « شرايع دين » كه آن حضرت عليه السلام از براى مأمون نوشته ، روايت كرده كه از جملهء آنها ، حرام كردن شراب است و حرام كردن هر مست‌كننده‌اى ، و آنچه بسيارش مست كند ، اندكش حرام است و كسى كه مضطر باشد ، مىبايد كه شراب نخورد ؛ زيرا كه شراب ، او را مىكُشد . « 2 » و در كتاب علل الشرائع ، از حضرت امام جعفر صادق عليه السلام روايت كرده كه فرمود كه : مضطر ، شراب نمىتواند خورد ؛ زيرا كه شراب ، غير شر ، چيزى بر او نمىافزايد ، و از براى آن كه اگر شراب بخورد ، او را مىكُشد . پس مىبايد كه يك قطره از او نخورد . و گفته كه بعضى چنين روايت كرده‌اند كه : غير تشنگى ، چيزى بر او نمىافزايد . « 3 » و اين احاديث - چنانچه قبل از اين اشاره به آن شده - ، دلالت مىكنند بر آن كه در حال اضطرار هم خوردن شراب ، جايز نيست . و امّا آنچه دلالت بر جواز مىكند ، يكى حديثى است كه شيخ طوسى رحمه الله در تهذيب ، روايت كرده از حضرت امام جعفر صادق عليه السلام كه فرمود در باب مردى كه كوفتِ چشم دارد و به او سرمه‌اى فرموده‌اند كه به شراب ، خمير مىكنند ، فرمود كه : خبيث است ، مثل ميته . پس اگر مضطر باشد ، از آن به چشم بكِشد . « 4 » و اين حديث ، معارض دو حديث سابق نيست ؛ زيرا كه آنها دلالت بر حرمت خوردن شراب مىكند در حال اضطرار . و اين حديث ، دلالت بر جواز [ به ] چشم كشيدن سرمه مىكند كه به شراب ، خمير شده باشد و ميانهء اين دو حكم ، تعارضى نيست ؛ امّا منافات با احاديثى دارد كه دلالت مىكند بر آن كه كسى كه يك ميل از او به چشم كِشد ، ميلى از آتش به چشمش مىكِشند . و مىتوان احاديث منع را حمل كرد بر صورت عدمِ اضطرار و عدم انحصار دوا يا بر ضررِ ضعيف ، امّا بعيد است . و احاديثى كه دلالت مىكند بر آن كه حرام ، دوا نمىشود ، مقوّى احاديث منع است و بر هر تقدير ، از اين حديث ، حكم جواز خوردن مُسكر در حال ضرورت ، ظاهر نمىشود . و ديگر ، حديثى است كه شيخ طوسى رحمه الله در تهذيب از محمّد بن عبد اللَّه روايت كرده كه او از بعضى از اصحاب خود روايت كرده كه گفت : سؤال كردم از حضرت امام جعفر صادق عليه السلام كه : چرا

--> ( 1 ) . طب الأئمّه ، ص 62 . ( 2 ) . عيون أخبار الرضا عليه السلام ، ج 1 ، ص 134 ، ح 1 . ( 3 ) . علل الشرائع ، ج 2 ، ص 478 ، باب 227 ، ح 1 . ( 4 ) . تهذيب الأحكام ، ج 3 ، ص 114 ، ح 228 .